1. Inleiding
De Proeftuin Sediment Rijnmond 2.0 draagt bij aan de uitdaging om het toepassen van gebaggerd sediment op te schalen en te integreren in lopende beleids- en uitvoeringsprogramma’s en ruimtelijke ontwikkelingen. De uitdaging daarbij is om nieuwe praktijkkennis te vergaren voor de circulaire toepassing van gebaggerd sediment, met meerwaarde voor ecologische systeem, rivierbeheer en bescherming van het Rijnmaasmonding gebied voor nu en voor de toekomst.
Dit doen we door in bestaande en nieuwe pilots te monitoren en te analyseren hoe inzet van gebaggerd sediment kan bijdragen aan natuurontwikkeling, hoogwaterveiligheid en erosiebestrijding. In de pilots onderzoeken we maatregelen waarbij sediment onderdeel blijft van het riviersysteem (zoals in oevers en erosiekuilen) en niet eerder uitgevoerde toepassingen in het gebied van de RMM, zoals suppleties met slib. De praktijkkennis en de veldmetingen leveren cruciale informatie voor modellen en ontwerpmethoden. Anders dan bij PSR 1.0 zal hier steviger worden ingezet op een toepassing van slib en op meer ecologische monitoring. Daarnaast zal gewerkt worden aan methoden en instrumenten om duurzaam sedimentbeheer te integreren in beleids- en uitvoeringsprogramma’s, zoals de Atlas Sediment Rijnmond.
Figuur: ecologische bemonstering in Proeftuim Vak 9 Groene Poort door WMR op 29 sept. 2025
Het project loopt van Januari 2025 tot Maart 2029, en draagt primair bij aan Misse 5B Duurzame meren, rivieren en intergetijdegebieden (zoet en brakwater).
De volgende partners dragen bij aan dit project:
2. Werkpakket 1. Monitoring en leren van pilotprojecten
In dit werkpakket wordt nieuwe kennis en vaardigheden van fysische en ecologische effecten van de toepassing van gebaggerd sediment in de praktijk, door middel van monitoring in de reeds ontwikkelde pilots verder ontwikkeld en ontsloten. De volgende activiteiten vallen onder dit werkpakket:
1.a Monitoring pilot zandsuppletie Groene Poort vak 9
1.b Uitvoering en monitoring pilot erosiebestrijding Oude Maas (“Zandmotor Oude Maas”)
1.c Uitvoeren en monitoring pilot bouwen met slib Hoogezandsche Gorzen
3. Werkpakket 2. Update Sediment Atlas 2.0
In de PSR 1.0 is een Atlas Sediment Rijnmond ontwikkeld waarin in het aanbod en de vraag naar sediment in beeld is gebracht. Uit de analyse van de atlas blijkt dat er een mismatch is tussen het aanbod van schoon gebaggerd sediment en vraag is naar sediment, zowel in ruimte, tijd en in civieltechnische kwaliteit. Dit zorgt ervoor dat het lokaal toepassen van gebaggerd sediment vaak niet kansrijk is (want het materiaal is niet op tijd, van de juiste kwaliteit of in de nabijheid beschikbaar). Hierdoor is het erg lastig om sediment lokaal toe te passen. Om deze mismatch te doorbreken is het nodig om enerzijds een netwerk van lange termijn beschikbare toepassingslocaties in de RMM te ontwikkelen zodat vraag en aanbod in de tijd beter matchen en opdrachtgevers met baggerwerk een alternatief hebben voor zee, depot en/of markt. Anderzijds zal de vraag naar sediment gestimuleerd kunnen worden door een andere manier van ontwerpen en ontwikkelen. Een leidend principe daarbij is sedimentgericht ontwerpen en ontwikkelen. Dit is een innovatieve manier van ontwerpen waarbij niet de vraag naar sediment maar het aanbod van sediment leidend is voor het civieltechnische en ruimtelijk ontwerp van bijvoorbeeld getijdeparken en natuurontwikkeling. Deze aanpak houdt in dat het ontwerp niet voorschrijft welke kwaliteit sediment benodigd is, maar dat juist het aanbod van het sediment bepaalt hoe het ontwerp eruit komt te zien. Voor natuurontwikkeling is deze aanpak wat eenvoudiger omdat natuur minder gevoelig is voor zetting en erosie. Deze aanpak is daarom al ingezet bij de pilot Hoogezandsche gorzen. De volgende activiteiten vallen onder dit werkpakket:
2.a update sediment atlas
4. Werkpakket 3. Kennisontwikkeling voor integrale praktijkprojecten voor het toepassen van sediment
Dit werkpakket richt zich op het ontwikkelen van kennis en ervaring met het integreren van duurzaam sedimentmanagement in integrale uitvoeringsprojecten voor waterveiligheid, natuurontwikkeling, regulier rivier- en havenbeheer en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Uit de verkenning van locaties voor het toepassen van sediment (Atlas Sediment Rijnmond) blijkt dat een aantal locaties kansrijk zijn om sediment toe te passen met meerwaarde voor natuur, waterveiligheid of rivierbeheer. Het is echter niet vanzelfsprekend dat deze projecten worden ontwikkeld vanwege uitdagingen om doelen, planning en budgetten van verschillende uitvoeringsprogramma’s te koppelen en technische en ecologische uitdagingen van werken met sediment-gebaseerde NBS. Om kennis op te doen met deze geïntegreerde aanpak worden kansrijke initiatieven vanuit de proeftuin ondersteund en begeleid tot schetsplannen en verkenningen.
Samen met alle betrokken stakeholders wordt de ontwikkeling van praktijkprojecten voor het toepassen van gebaggerd sediment ondersteund. Door ontwerpend onderzoek worden mogelijkheden verkend om sediment toe te passen met meerwaarde voor natuur, waterveiligheid en rivierbeheer. De partners in de PSR 2.0 ondersteunen daarmee lopende initiatieven met kennis, een netwerk van experts en procesbegeleiding. De verdere planvorming en uitvoering zal binnen reguliere uitvoeringsprogramma’s worden opgepakt, waarbij ook met de ingenieursbureaus die betrokken zijn bij de uitvoering van de projecten intensief zal worden samengewerkt. Deze betrokkenheid is ook van belang voor het formuleren van concrete business cases, en de elementen voor MKBA en MKI berekeningen.
Kansrijke locaties voor nieuwe proeftuinen zijn in het volgende figuur aangeduid:
Nummers in de figuur zijn: 1. Groene Poort XL, 2. Getijdepark Hartelkanaal, 3.Stedelijk gebied Rotterdam, 4. Oude Maas en 5. Moerdijk-Drimmelen
5. Werkpakket 4: Versterken innovatienetwerk
Het voorgaande Proeftuin Sediment Rijnmond project heeft ons geleerd dat het realiseren van de pilots en het organiseren van het onderzoek mogelijk is gebleken door de samenwerking goed te organiseren, zowel met de partners als met de stakeholders en andere kennisontwikkelingsprojecten. Op dit moment lopen er diverse initiatieven en onderzoeken op het gebied van (circulair) toepassen van gebaggerd sediment in Nederland, zoals onderzoek in het Eems-Dollard 2050 programma (o.a. TKI project DEL 179), PRISMA 3 projecten in de Rotterdamse Havens (o.a. DEL137, DEL162), de Kennis community Suppleties voor Natuur in de Zuidwestelijke delta, en op het gebied van monitoring voor sedimentprocessen zoals MUSAII (DEL181). Bij de meeste van deze projecten zijn Deltares, WMR en NIOZ reeds directe partners en zal aansluiting worden gezocht. Voor het ontwikkelen van nieuwe kennis op het gebied van (circulair) toepassen van gebaggerd sediment in PSR2, is ook samenwerking met de diverse stakeholders, dus naast flankerende onderzoeksprojecten, van groot belang. Dit werkpakket richt zich op het versterken en behouden van het bestaande innovatienetwerk rond duurzaam sedimentbeheer, en op kennisuitwisseling tussen de partijen. Via deze samenwerking zullen wij de kennis en ervaring van stakeholders en onderzoekers (anders dan de PSR2 partners) kunnen inwinnen, en tegelijkertijd onze eigen nieuwe kennis en ervaring overdragen. Het gaat hierbij ook om de toepassingen buiten de Rijnmaasmonding, zoals de Markerwadden, de Eems-Dollard, de Wester- en Oosterschelde, etc. Het netwerk biedt dus een platform voor kennisdeling, samenwerking en strategische afstemming tussen de vele stakeholders en onderzoekers, en onze PSR2 onderzoekers en partners. Deze platformfunctie wordt sterk gewaardeerd door de betrokken partners. Door regelmatige kennisuitwisseling en evaluaties wordt de kennisbasis voor toepassing van gebaggerd sediment in een verstedelijkte context verbreed, wordt de impact van onderzoeksresultaten vergroot, worden pilots geïnitieerd, en wordt de stap gemaakt naar vertaling van deze kennis naar beleid en praktijk. Naast verdiepen en verrijken van inhoudelijk inzichten moet hierbij ook gedacht worden in inzichten in het werken in een samenwerkingsverband, het organiserend vermogen tussen partners. Hoe ben je in staat elkaar beter te begrijpen, welke houding vraagt dat? Wat levert het delen van kennis op en hoe bereik je dus samen meer, samen meer waarden! We gaan hierbij uit van de principes van een lerende organisatie.
Activiteiten in dit werkpakket zijn:
- Regelmatig leren en evalueren met betrokken stakeholders binnen pilot teams en deelprojecten
- Organiseren van kennissessies en partnerbijeenkomsten
- Communicatie en kennisdeling
